Wanneer je door de Spuistraat loopt valt het gebouw van de Dominicus niet meteen op als kerk. Het gaat op in de rest van de bebouwing, maar heeft al een lange geschiedenis.
Schuilkerk
De Dominicuskerk is gebouwd op de plaats waar voorheen schuilkerk ’t Stadhuys van Hoorn stond, vernoemd naar een van de grachtenpanden waarin het was gevestigd. De gevelsteen (met afbeelding van het oude stadhuis van Hoorn) is nog te zien in gevel aan de Spuistraat. Een schuilkerk was vanaf de buitenkant niet als kerk herkenbaar en werd, na de Reformatie, gebruikt door christelijke kerkgenootschappen die verboden waren door de calvinisten, waaronder de Rooms-katholieken. Deze kerk, die waarschijnlijk al vanaf 1624 dienstdeed, behoorde toe aan de Dominicanen. Deze Orde der Predikers werd in 1216 opgericht door Dominicus Guzmán en verkondigt het evangelie van Jezus in tal van vormen als onderwijs, media, wetenschap, kunst, bestuur en pastoraat. Nog altijd heeft de Dominicus een verbondenheid met de Dominicanen.
Dominicuskerk
De huidige Dominicuskerk werd gebouwd in 1883-1893 door Pierre Cuypers, ook verantwoordelijk voor het Centraal Station en het Rijksmuseum. Cuypers ontwierp als architect ruim honderd kerken en is herkenbaar aan zijn neogotische stijl, geïnspireerd door de middeleeuwen (en in de negentiende eeuw de katholieke bouwstijl bij uitstek). De Dominicuskerk is de enige Cuyperskerk in Amsterdam die nog in gebruik is. Cuypers ontwierp niet alleen het gebouw, maar ook de inrichting, van altaar tot orgelkast en van muurschilderingen tot biechtstoelen. Deels werden die vervaardigd in zijn eigen atelier. Dat maakt van de Dominicuskerk, volgens kunsthistoricus Wies van Leeuwen, ‘een totaalkunstwerk, een bijzonder samengaan van ruimte, schilderingen en meubilair’. De hoofdingang zit wat verstopt in de smalle Korte Korsjespoortsteeg. Het plan om de tegenoverliggende huizen te slopen voor een kerkplein ging niet door, waarna het stadsbestuur ook de kerktoren van 85 meter naast de ingang verbood. Die zou te gevaarlijk worden voor de omwonenden.
Dominicus als prentenboek
Het eerste wat opvalt wanneer je de Dominicuskerk binnenkomt, is dat er overal wat te zien is.
Je komt, volgens het ontwerp van Cuypers, achterin de kerk binnen en kijkt richting het verhoogde priesterkoor. Het brede schip van de kerk heeft aan beide zijden pilaren, die de zijbeuken begrenzen. Heel lang was de inrichting van de kerk gericht op het priesterkoor met het hoofdaltaar en de zijaltaren voor Maria en Jozef. In 1973 werd, ingegeven door nieuwe ideeën over de kerkdienst, de inrichting een kwartslag gedraaid. Nu is het grote podium het (liturgische) centrum. De versierde panelen rondom het podium waren oorspronkelijk onderdeel van de afscheiding van het priesterkoor en zijn dus meegedraaid.
Cuypers wilde dat de ramen en schilderingen achter het orgel zichtbaar zouden blijven. Orgelbouwer Adema maakte gebruik van de in die tijd modernste technieken en verdeelde, volgens ontwerp van Cuypers, de orgelpijpen in twee delen en maakte een speeltafel die (op het tweede balkon) los stond van het orgel. Momenteel vind je de speeltafel zelfs op flinke afstand: op de vloer in de kerk, in de buurt van de vleugel, tegenover het podium.
Ieder stukje Dominicus vertelt een eigen verhaal. In de zijbeuken volg je de kruiswegstaties, op de rand van het sterrenplafond vertellen psalmteksten dat de kerk een woonplek van God is en alle afgebeelde personen op de muren en ramen komen uit de Bijbel of stellen een heilige of kerkvader voor. In het boekje Dominicuskerk Amsterdam, een Cuypersmonument, op zondag na de kerkdienst verkrijgbaar bij de boekentafel, staan ze uitgebreid beschreven.
Maar kom vooral eens kijken! Of neem digitaal een kijkje met via onderstaande 360 graden opname. Je kan ook op deze link klikken om de 360 graden opname beeldvullend te bekijken.